Liście masowo lecą z drzew, aż kusi, żeby je wszystkie zgrabić. Pamiętajcie, żeby zostawić kupki liści w ogrodzie, dla zimujących jeżyków.

Co jedzą jeże na wolności?

Jeże to bardzo pożyteczne zwierzątka. Zjadają ślimaki i inne ogrodowe szkodniki. Coraz częściej możemy spotkać je w miastach, dlatego warto wiedzieć czym je dokarmiać.
Jeże na dobrą sprawę są wszystkożerne. Żywią się dżdżownicami, ślimakami, małymi płazami i ssakami, a także jajami ptaków. Głównym źródłem ich pożywienia są owady. Zdarza im się jeść owoce i warzywa, ale tylko kiedy nie mogą znaleźć nic innego.

Czym karmić jeża?

W sklepach zoologicznych można kupić świerszcze, mączniki, karaczany i będą  one bardzo bliskie temu, co jeże jedzą normalnie. Jeżeli nie chcesz kupować żywych owadów, dostępne są gotowe mieszanki przystosowane specjalnie dla jeży. Można podawać im resztki z naszych stołów. Najlepszy będzie kurczak. Pamiętaj o pokrojeniu lub zmieleniu mięsa, ponieważ z dużymi jeż nie da sobie rady. Możesz dodać do tego posiekany ser cheddar, orzeszki ziemne i rodzynki. Jeże świetnie przyswajają pożywienie innych zwierząt domowych, na przykład kotów. Pokarm powinien być świeży i miękki, aby nie miał problemu z jedzeniem. Podając warzywa, na przykład marchewkę, ugotuj ją albo zetrzyj na tarce. Podając jedzenie przeznaczone dla innych zwierząt, powinna być ogrzana do temperatury pokojowej.

Pamiętaj, że jeże potrzebują dużo czystej wody.  Najlepsza będzie źródlana, niegazowana z butelki. Woda z kranu może mieć za dużo chloru. Nie powinno podawać się im mleka, ponieważ może powodować biegunkę. Jeże są zwierzętami żerującymi nocą, dlatego pożywienie dawaj im późnym wieczorem lub nocą. Jeżeli ranem zostaną resztki, zabierz je.

Jak uratować jeża?

Jeżeli znajdziesz jeża, który wygląda na opuszczonego i chorego, pomóż mu. Osłabiony jeż wymaga fachowej opieki, dlatego warto zabrać go do weterynarza. To, jak często jeż powinien być karmiony, zależy od jego wagi i wieku. Weterynarz pomoże nam to ustalić. Na przykład jeż ważący około 120 gram może jeść pokarm przeznaczony dla kotów i zmielone mięso.

Brak apetytu u jeża

Wystraszony i osłabiony jeż może nie mieć apetytu. Możesz podawać mu wysokokaloryczny pokarm w proszku, specjalny dla zwierząt wymagających pomocy. Jeżeli nie będzie w stanie sam zjeść takiej papki, pomóż mu używając strzykawki. Warto w takiej sytuacji zasięgnąć opinii weterynarza, który na pewno doradzi nam, co zrobić w zaistniałej sytuacji.

Zobacz również:

fot. Lasy Państwowe

Jeże w mieście i zagrożenia jakie na nie czyhają

Okres jesienno-zimowy jest czasem, w którym szczególnie da się zauważyć obecność zwierząt wokół nas. Drzewa i krzewy tracą liście, skutecznie skrywające latem ptaki, czy też większe ssaki. Skąpość naturalnych źródeł pożywienia, skłania liczne zwierzęta do poszukiwania alternatywnych źródeł pokarmu w bliskości siedzib ludzkich. Jedne dokarmiamy chętnie, drugie wolimy utrzymać z dala od siebie.

Jednymi z takich zwierząt są jeże, które licznie zamieszkują miasta.

W niedawno opublikowanym artykule w czasopiśmie Animals, autorzy pochylają się nad sytuacją jeża zachodniego w Szwajcarii. Dzięki danym zebranym jeszcze w latach dziewięćdziesiątych, mogli oni szczegółowo przeanalizować liczebność jeży w poszczególnych częściach Zurychu. Jak już nietrudno się domyślić, jego liczebność spadła i to aż o ok. 40%.

Czynniki utrudniające jeżom życie w miastach, badacze podzielili na pięć grup: związane z siedliskiem, pożywieniem, drapieżnictwem, chorobami i pasożytami. Najważniejsze z nich wskazuje lek.wet. Patrycja K. Woszczyło z Katedry Zoologii, Uniwersytetu Przyrodniczego w Poznaniu:

1.     Fragmentacja i degradacja terenów zielonych – zagęszczanie zabudowań, budowa ogrodzeń i dróg, które uniemożliwiają zwierzętom przemieszczanie się, a także traktowanie terenów zielonych, jako niezagospodarowanych; przesadna dbałość o „czystość” terenów zielonych (częste koszenie, przycinanie krzewów, usuwanie martwych liści i gałęzi z ziemi – niestety czasem wraz z zamieszkującymi je jeżami…) i spora popularność zimozielonych, obcych nam gatunków (np. tui), które zwykle stanowią słabe schronienie dla jeży.

2.     Jakość i dostępność pożywienia – bezpośrednio związana z punktem pierwszym; usuwanie martwej materii i powszechne stosowanie preparatów biobójczych prowadzą do znaczących spadków liczebności bezkręgowców i mięczaków, którymi żywią się jeże; również dokarmianie jeży (intencjonalne lub nie) wskazuje na to, że zwiększa to ich aktywność zimą. Komercyjne karmy dla kotów, czy nawet te dedykowane jeżom, zwykle składają się głównie ze zbóż i innych ziaren, które nijak mają się do naturalnej, a więc też zdrowej diety jeży.

3.     Trutki – wspomniane już powyżej preparaty biobójcze, np. ślimakobójcze, rodentycydy, fungicydy i inne, wpływają na organizm bezpośrednio i pośrednio, poprzez zjedzenie czegoś, co wcześniej samo miało kontakt lub spożyło taki środek. Popularne niebieskie chrupki używane do zwalczania ślimaków, są atrakcyjnym kąskiem również dla psów, kotów, czy jeży, co nierzadko kończy się dla nich bardzo tragicznie.

4.     Drapieżnictwo – główne zagrożenie stanowią psy, które niestety mają wysoką skuteczność w zabijaniu młodych i rannych jeży.

5.     Choroby i pasożyty – wyższe zagęszczenie populacji jeży w miastach i korzystanie ze wspólnych stołówek, sprzyja rozprzestrzenianiu się chorób bakteryjnych i pasożytniczych. Do pasożytów, które wiadomo, że mają szczególnie duży wpływ na redukcję populacji jeży, należą kleszcze i nicienie płucne. Presja ze strony pasożytów, jak i stres związany z przebywaniem w mieście, może dodatkowo sprzyjać rozwijaniu się ciężkich postaci chorób u jeży.

Jak możemy pomóc jeżom znajdującym się w opresji?

Jeż jest zwierzęciem objętym częściową ochroną gatunkową, a więc poniekąd ich właścicielem jest Skarb Państwa i to on właśnie za nie odpowiada. Dla nas więc instytucją „pierwszego kontaktu” powinna być gmina (wójt, burmistrz lub prezydent), która w zakresie zadań własnych ma sprawy związane z ochroną przyrody. Przedstawiciele gminy są odpowiedzialni za interwencję oraz transport zwierzęcia do ośrodka rehabilitacyjnego. Do czasu przyjazdu służb (zwykle jest to Straż Miejska), trzymamy się zasady 3xC: ciepło, cicho, ciemno. Zwierzę możemy przenieść w ciche miejsce i jeśli to możliwe – zakładając grube rękawice! – umieścić np. w kartonie wyłożonym papierowymi ręcznikami. Karton można postawić w ciepłym miejscu lub umieścić w nim butelkę z ciepłą wodą. Możemy podać wodę zwierzęciu, ale nie powinniśmy podawać mu nic do jedzenia – zwierzę nieodżywione, wyziębione lub w szoku, może bardzo źle zareagować na spożyty pokarm. Taki posiłek z pewnością w ogóle mu nie pomoże, a może doprowadzić do jego padnięcia. Jesień jest szczególnie trudnym okresem, zwłaszcza dla zwierząt pochodzącym z późnych miotów. Dlatego też, jeżeli znajdziemy młode, nieduże zwierzę (najlepiej jest je zważyć), to powinniśmy poszukać dla nich pomocy.

Lista ośrodków rehabilitacyjnych w Polsce: https://www.gdos.gov.pl/wykaz-osrodkow-rehabilitacji-zwierzat-w-polsce

Dokarmianie wizytujących nasze ogrody i podwórka jeży, czymkolwiek tak naprawdę, wcale nie jest zalecane, o czym wspomniano już wcześniej – zamiast tego, możemy, a nawet powinniśmy im udostępniać wodę (codziennie wymienianą, w regularnie mytym pojemniku i najlepiej często zmieniając miejsce jego ustawienia, by zapobiec rozprzestrzenianiu się chorób), do której dostęp szczególnie w mieście nie jest tak prosty. Możemy też zadbać o to, by nasze parki, ogrody i podwórka stały się bardziej przyjaznymi miejscami dla jeży – wystarczy mała sterta gałązek i liści, albo specjalny domek dla jeży i pozostawienie przejść dla jeży w ogrodzeniu, by ten pożyteczny i sympatyczny ssak, mógł znaleźć u nas schronienie. Odwdzięczy się on nam swoimi regularnymi odwiedzinami i ekologiczną eliminacją nadmiaru ślimaków i owadów z naszego otoczenia.


Opracowanie lek. wet. Patrycja K. Woszczyło, Katedra Zoologii, Wydział Medycyny Weterynaryjnej i Nauk o Zwierzętach, Uniwersytet Przyrodniczy w Poznaniu

Na podstawie: Taucher, Anouk L., et al. "Decline in Distribution and Abundance: Urban Hedgehogs under Pressure." Animals 10.9 (2020): 1606.