Endometrioza - na czym polega to choroba?

Endometrioza to choroba hormonalno-immunologiczna, polegająca na tym, że tkanka wyściełająca macicę czyli tzw. endometrium, wszczepia się i zaczyna rosnąć w innym miejscu w ciele kobiety. Endometrium poza macicą również reaguje na cykl hormonalny, a więc złuszcza się i krwawi tak jak tkanka macicy podczas cyklu miesiączkowego. Zdecydowana większość kobiet wie doskonale, jak nieprzyjemne potrafią być bóle miesiączkowe. Ich natężenie bywa bardzo zróżnicowane, jednak te związane z endometriozą są absolutnie nieporównywalne. Do tego stopnia, że na pewien czas po prostu uniemożliwiają kobiecie normalne funkcjonowanie i - bardzo często - zajście w ciążę. Jakiś czas temu w mediach echem odbiła się sprawa Leny Dunham, amerykańskiej aktorki, która z powodu endometriozy zdecydowała się na usunięcie macicy. Ból to jednak tylko jeden z objawów tej choroby. Jakie są inne?

Endometrioza - objawy

Ta choroba u każdej pacjentki może się objawiać inaczej. Często bywa też mylona z innymi schorzeniami, takimi jak zespół jelita drażliwego, zapalenie pęcherza czy nawet zapalenie wyrostka robaczkowego. Podstawowym objawem endometriozy są silne bóle w trakcie menstruacji i tuż przed nią. Choć to jeszcze nic nadzwyczajnego, warto zwrócić uwagę na wszelkie nietypowe bóle w okolicy jamy brzusznej, zwłaszcza jeśli wcześniej ich nie doświadczałyśmy. Możemy je odczuwać w lędźwiach, okolicach pęcherza, kości krzyżowej, podbrzusza. Bolesne mogą być również stosunki. Zdaniem dr Tomasza Basty, ginekologa z krakowskiej Intima Clinic, pacjentka powinna nabrać podejrzeń, kiedy poważne bóle pojawiają się u niej już na kilka dni przed miesiączką. – Ból menstruacyjny u chorych na endometriozę występuje tak naprawdę już znacznie wcześniej niż u zdrowych kobiet. Co ważne inne objawy tej choroby są zazwyczaj różne i często związane z lokalizacją zmian endometrialnych. Przykładowo, jeśli endometrioza atakuje jajowody, wówczas bardzo często dochodzi do niepłodności lub trudności z zajściem w ciążę. Jeśli zmiany usytuowane są w pobliżu jelit, wówczas mogą wystąpić przedmiesiączkowe zaparcia czy nawet krwawe stolce. Inne objawy to problemy związane z bolesnym przedmiesiączkowym oddawaniem moczu, kiedy endometrioza zlokalizowana jest w okolicy pęcherza i cewki moczowej – tłumaczy specjalista.

Endometrioza - przyczyny

Niestety, jak dotąd nie wiadomo, dlaczego fragmenty endometrium rozsiewają się w organizmie. Specjaliści bazują na przypuszczeniach, z których najbardziej prawdopodobne wydaje się to, że endometrium przedostaje się do jamy brzusznej, gdy odpływ krwi menstruacyjnej z macicy do pochwy (a następnie dalej, na zewnątrz) jest utrudniony. Chorobę mogą powodować także różnego typu zaburzenia w budowie macicy. Endometrioza często dotyka też kobiety, które urodziły dziecko przez cesarskie cięcie. Może się zdarzyć, że podczas zszywania tkanka wyścielająca macicę zostaje przez przypadek „zaciągnięta” i wszczepia się w powłoki jamy brzusznej, powodując, że endometrium zaczyna się rozwijać w bliznach po zabiegu. Taka zmiana jest dla kobiety bardzo bolesna i należy ją niezwłocznie usunąć.

Endometrioza a ciąża

Niestety, endometrioza bardzo często utrudnia zajście w ciążę, jednocześnie paradoksalnie właśnie okres ciąży może znacząco spowolnić rozwój choroby i wpłynąć leczniczo. Problemy z płodnością u chorych kobiet są wynikiem powstawania zrostów endometrialnych w jajowodach, które powodują ich niedrożność. To zamyka drogę dla komórki jajowej, nie dochodzi więc do jej zapłodnienia i zagnieżdżenia. Poza tym jeśli zmiany endometrialne pojawiają się w obrębie narządów płciowych, a w szczególności jajnika, powstaje w nich stan zapalny, który również niekorzystnie oddziałuje na płodność kobiety (utrudnia wzrastanie pęcherzyków jajnikowych i powoduje degradacje komórek jajowych). Choroba wpływa również  na gospodarkę hormonalną, która jeśli jest zachwiana utrudnia zajście w ciążę.

Aby przywrócić płodność chorej na endometriozę kobiecie, trzeba usunąć torbiele. Niestety, kiedy pacjentka decyduje się na usunięcie umiejscowionych w jajniku zmian, musi mieć świadomość tego, że podczas operacji zawsze w pewnym stopniu naruszony zostanie również sam jajnik, co osłabia następnie jego funkcjonowanie. Kobieta, u której endometrioza dotknęła jajników i jajowodów, ma szansę zajść w ciążę tylko wówczas, kiedy jajnik nie zostanie mocno naruszony i nadal będzie produkował komórki jajowe, ogniska endometriozy zostaną całkowicie usunięte, a jajowody udrożnione. Jak mówi dr Tomasz Basta, często zdarza się tak, że endometrioza przebiega niemalże bezobjawowo, a jedynym wskazaniem na tę chorobę są problemy z zajściem w ciążę. Wówczas koniecznie należy sprawdzić, czy to właśnie ta choroba nie jest przyczyną niepłodności. Oprócz tego kobiety, które cierpią na endometriozę i chcą mieć w przyszłości dzieci powinny jak najszybciej zdecydować się na zajście w ciążę, kiedy ogniska choroby jeszcze tego nie uniemożliwiają.

Jak wykryć endometriozę?

Jeśli tylko zauważamy u siebie opisane wcześniej objawy choroby, w pierwszej kolejności należy zgłosić się do ginekologa, który powinien wykonać USG. Z reguły chorobę można wstępnie potwierdzić już na etapie tego badania. Widoczne są wtedy charakterystyczne torbiele wypełnione treścią endometrialną. Należy również wykonać badanie CA-125 (z krwi). Jest to marker nowotworowy, który może być podwyższony również na skutek endometriozy. Choć oba te badania pomogą nam w sprawdzeniu, czy nasze przypuszczenia rzeczywiście są trafne, to postawienie ostatecznej diagnozy jest możliwe dopiero po badaniu laparoskopowym. Lekarz sprawdza wówczas, czy torbiele rzeczywiście wystąpiły (i w jakiej liczbie), następnie je usuwa i poddaje badaniu histopatologicznemu, żeby potwierdzić, że rzeczywiście mamy do czynienia ze zmianami endometrialnymi.

Endometrioza - leczenie

Choć obecna technologia pozwala na usuwanie takich zmian w coraz mniej inwazyjny sposób, to niestety endometriozy nie można wyleczyć całkowicie. Choroba przestaje się rozwijać w organizmie kobiety dopiero wraz z zatrzymaniem się cyklu owulacyjnego, czyli np. w okresie menopauzy. Do tego czasu można jednak starać się zatrzymać lub znacznie spowolnić jej dalszy rozwój. Najczęściej stosowana terapia to leki hormonalne, przeznaczone specjalnie dla pacjentek z endometriozą. - Wpływają one na zmniejszenie rozrostu błony śluzowej macicy, a przez to również na rozmiary torbieli endometrialnych. Z tego samego powodu, bardzo korzystny wpływ na chorobę ma również sama ciąża. W jej trakcie (a także w okresie karmienia piersią) jajniki nie produkują estrogenów (tak, jak w okresie menopauzy), choroba wprowadzona jest więc w stan uśpienia i nowe zmiany w tym czasie nie powstają – mówi dr Tomasz Basta.

Kiedy może okazać się, że terapia hormonalna to za mało, i że potrzebny jest zabieg? Wtedy, kiedy z komórek endometrium powstała torbiel. Jak już było wspomniane, obecnie tego typu zmiany usuwa się w sposób bardzo zaawansowany i praktycznie nieinwazyjny – laparoskopowo. To aparatura, dzięki której lekarz ma możliwość przez kilka drobnych, kilkumilimetrowych nacięć dostać się do wnętrza ciała pacjentki, obejrzeć powiększone narządy na monitorze i przeprowadzić operację. Jest to zabieg precyzyjny i rzadko występują po nim powikłania. Decydując się jednak na operację należy mieć świadomość, że podczas niej może zostać naruszony również sam jajnik, co osłabia jego dalsze funkcjonowanie i zdolność do produkcji komórek jajowych. 

Lek. med. Tomasz Basta jest Absolwentem Collegium Medium Uniwersytetu Jagiellońskiego. Posiada specjalizację z ginekologii i położnictwa. Jest wykładowcą Polskiego Towarzystwa Ginekologii Plastycznej (PTGP) oraz Polskiego Towarzystwa Ginekologii Estetycznej i Rekonstrukcyjnej oraz autorem wielu badań i publikacji naukowych w tych dziedzinach. Założył krakowską klinikę Intima Clinic, zajmującą się w holistyczny sposób zdrowiem intymnym kobiet.

--

Źródło: materiały prasowe Intima Clinic