Obecnie jest zidentyfikowanych 12 grup serologicznych tej groźnej bakterii (A, B, C, H, I, K, L, X, Y, Z, 29E i W135), z których pięć – A, B, C, W135 i Y odpowiada za ponad 90% zakażeń inwazyjnych u ludzi. Poszczególne grupy występują z różną częstością, w różnych rejonach geograficznych i sezonach epidemicznych. To, co szczególnie istotne podczas zakażeń meningokokowych to ich piorunujący przebieg[1,2].

Kto jest narażony na Inwazyjną Chorobę Menigokokową?

Każdy jest narażony na zakażenie Neisseria meningitidis, jednak najwyższy wskaźnik zachorowań występuje u małych dzieci w wieku 0-4, a drugi szczyt notuje się u młodzieży i młodych dorosłych w wieku 15-24[1]. Odrębną grupą ryzyka są podróżujący zwłaszcza w kierunkach o wysokim stopniu zachorowań tj. region Afryki subsaharyjskiej[1].

Zwiększone ryzyko zachorowania

Większość przypadków Inwazyjnej Choroby Meningokokowej występuje u zdrowych wcześniej osób, u których nie zidentyfikowano czynników ryzyka. Jednak istnieją pewne biologiczne, środowiskowe i społeczne czynniki powiązane ze zwiększonym ryzykiem zachorowania na Inwazyjną Chorobę Meningokokową[ 3,4,5].

Tab.1. Czynniki ryzyka zachorowania na Inwazyjną Chorobę Meningokokową [3,4, 5,6,7,8,9,10]

 NIESPRAWNY/NIEDOJRZAŁY

UKŁAD IMMUNOLOGICZNY

 PODRAŻNIONA BŁONA ŚLUZOWA NOSA I GARDŁA

 

 SPOŁECZNE/INNE CZYNNIKI

 

• niemowlęta

• osłabiony układ odpornościowy np. poprzez stres, brak snu etc.

• HIV/AIDS

 

 

 

• palenie tytoniu

• poprzedzające zakażenia układu oddechowego

• przebywanie w pomieszczeniach o niskiej wilgotności, zakurzonych, zadymionych, itp.

 

 

 

• bliski i długi kontakt z nosicielem lub chorym

• przebywanie w zatłoczonych pomieszczeniach

• intymne pocałunki

• puby/kluby

• podróż w tereny wysokiego ryzyka zachorowania

Przebieg Inwazyjnej Choroby Meningokokowej

Do zakażenia bakterią meningokokową dochodzi drogą kropelkową, a źródłem zakażenia jest nosiciel lub osoba chora przejawiająca widoczne objawy. Następnie bakterie meningokokowe przedostają się do płynów ustrojowych, tj. krwi i płynu mózgowo-rdzeniowego[1,11]. Inwazyjne zakażenie meningokokowe przebiega pod postacią bakteryjnego zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych, posocznicy lub obu postaci jednocześnie[1]. Co szczególnie charakterystyczne, przebieg zakażenia może być błyskawiczny i dramatyczny - może doprowadzić nawet do zgonu w ciągu 24 godzin od wystąpienia pierwszych objawów[2]. Jeśli rozpoznanie i wdrożenie odpowiedniego leczenia następuje zbyt późno śmiertelność może sięgać nawet 80%[1].

Rozpoznanie Inwazyjnej Choroby Meningokokowej wiąże się jednak z trudnościami, gdyż pierwsze objawy są mylne i często przypominają grypę, tj.: złe samopoczucie, gorączka, bóle stawowo-mięśniowe, zaburzenia pokarmowe. Nie występują one w określonej kolejności, a część z symptomów może w ogóle się nie pojawić [9,12]. Natomiast cechą szczególną IChM ułatwiającą rozpoznanie jest wysypka krwotoczna i zmiany zakrzepowe w naczyniach krwionośnych1. Wysypka utrzymuje się mimo ucisku lub naciągania skóry, więc aby upewnić się co do rodzaju wysypki można przeprowadzić tzw. test szklanki, możliwy do wykonania także w warunkach domowych[2]. Rodzice  lub opiekunowie osoby chorej podejrzewający IChM powinni natychmiast wezwać karetkę reanimacyjną i przekazać chorego do najbliższego specjalistycznego ośrodka z dostępem do oddziału intensywnej terapii. Szybkie udzielenie pomocy i trafne rozpoznanie pozwalają zwiększyć szansę wyleczenia chorego i ograniczyć występowanie możliwych powikłań[1].

Powikłania

Powikłania zdrowotne Inwazyjnej Choroby Menigokokowej mogą być bardzo poważne i w istotny sposób wpływać na stan zdrowia pacjenta oraz jego dalsze funkcjonowanie [12,13,14,15]

OGÓLNE

 

NEUROLOGICZNE/POZNAWCZE

 

• utrata słuchu

• blizny na skórze wymagające przeszczepów

• utrata kończyn

• amputacja palców

• ropień mózgu

• wodniaki podtwardówkowe

• ropniaki podtwardówkowe

• wodogłowie

• zawał/udar mózgu

• zakrzepica naczyń mózgowych

• uszkodzenia szkieletu

• zaburzenia wzrostu

• endokrynopatie

• niewydolność nadnerczy

• niewydolność nerek

• inne uszkodzenia narządowe

• odczynowe zapalenie stawów

• autoimmunologiczne zapalenie naczyń (vasculitis)

 

 

 

• padaczka

• zespół stresu pourazowego

• opóźniony rozwój intelektualny

• deficyty motoryczne/ataksja

• niedowład połowiczy

• porażenie 4-kończynowe

• trudności w nauce

• zaburzenia koncentracji

 

 

 

   

Profilaktyka

Metodą zapobiegania Inwazyjnej Chorobie Menigokokowej są szczepienia, których celem jest zmniejszenie liczby osób podatnych na zakażenie. W Europie dostępne są dwa rodzaje szczepionek przeciwko meningokokom – polisacharydowe i skoniugowane np. z białkowymi nośnikami. Połączenie antygenów polisacharydowych z białkiem nośnikowym spowodowało wzmocnienie odpowiedzi immunologicznej. Szczepionki skoniugowane są zalecane już dla dzieci po ukończeniu 2 miesiąca życia, czyli w grupie najwyższego ryzyka zachorowania[1].

Od niedawna są także dostępne skoniugowane, czterowalentne szczepionki. Profilaktyka 4 grup meningokoków A, C, W, Y jest możliwa już od 12 m.ż .dziecka.[1]

------------------------------------------------------

REFERENCJE
1 Joanna Stryczyńska-Kazubska, Ilona Małecka, Jacek Wysocki, Zakażenie meningokokowe – aktualne dane epidemiologiczne, możliwości terapii i profilaktyki [w:] „Zakażenia” 6/2012, str. 65-68.
2 Skoczyńska A, Hryniewicz W. Zakażenia meningokokowe. Pol Merk Lek 2012; XXXII; 191, 283-5.
3 Harrison L. Prospects for vaccine prevention of meningococcal infection. Clin Microbiol Rev. 2006;19(1):142-164.
4 Bilukha OO, Rosenstein N. Prevention and control of meningococcal disease. Recommendations of the Advisory Committee on Immunization Practices (ACIP). MMWR Recomm Rep. 2005;54(RR-7):1-21.
5 Imrey P, Jackson L, Ludwinski P, et al. Meningococcal carriage, alcohol consumption, and campus bar patronage in a serogroup C meningococcal disease outbreak. J Clin Microbiol. 1995;33(12):3133-3137.
6 Neal K, Nguyen-Van-Tam J, Jeffrey N, et al. Changing carriage rate of Neisseria meningitidis among university students during the first week of term: cross sectional study. BMJ. 2000;320(7238):846-849.
7 Brigham K, Sandora T. Neisseria meningitidis: epidemiology, treatment and prevention in adolescents. Curr Opin Pediatr. 2009;21(4):437-443.
8 Zuschneid I, Witschi A, Quaback L, et al. Invasive meningococcal disease with fatal outcome in a Swiss student visiting Berlin. Euro Surveill. 2008;13(45)ii:19031.
9 Rosenstein NE, Perkins BA, Stephens DS, Popovic T, Hughes JM. Meningococcal disease. N Engl J Med. 2001;344(18):1378-1388.
10 Goldschneider I, Gotschlich EC, Artenstein MS. Human immunity to the meningococcus. I. The role of humoral antibodies. J Exp Med. 1969;129(6):1307-1326.
11 WHO. Global alert and response (GAR), meningococcal disease, http://www.who.int/csr/disease/meningoccal/en/index.html
12 Granoff DM, Gilsdorf JR. Neisseria meningitides (meningococcus). In: Kliegman R, Stanton BF, Schor NF, St Geme JW, III, Behrman RE, eds. Nelson Textbook of Pediatrics, 19th ed. Philadelphia, PA; WB Saunders Co; 2011:929-935.
13 Brandtzaeg P. Pathogenesis and pathophysiology of invasive meningococcal disease. In: Frosch M, Maiden MCJ, eds. Handbook of Meningococcal Disease: Infection Biology, Vaccination, Clinical Management. Weinheim, Germany: Wiley-VCH: 2006:427-480.
14 Kaplan SL, Schutze GE, Leake JA, et al. Multicenter surveillance of invasive meningococcal infections in children. Pediatrics. 2006;118(4):e979-984.
15 Rosenstein NE, Perkins BA, Stephens DS, Popovic T, Hughes JM. Meningococcal disease. N Engl J Med. 2001;344(18):1378-138