W ostatnich latach coraz więcej osób eksperymentuje w kuchni i otwiera się na nowe smaki. W naszych sklepach i na straganach pojawia się też więcej nieznanych lub niedostępnych dotąd warzyw i owoców, które z czasem na stałe wchodzą do naszej diety. Oswoiliśmy już imbir, kurkumę czy trawę cytrynową. Teraz czas na topinambur.

Topinambur – co to jest?

Topinambur czyli Helianthus tuberosus jest bulwiastą byliną pochodzącą z Ameryki Północnej. Uprawiany był tam jeszcze w czasach przed Kolumbem, przez Indian z plemienia Topinamboore - stąd jego nazwa. W Europie zaczął być hodowany od XVIII wieku. Inne nazwy topinamburu to karczoch jerozolimski, gruszka ziemna, niemiecka rzepa lub słonecznik bulwiasty. Ta ostatnia wywodzi się stąd, że spokrewniony jest ze słonecznikiem zwyczajnym - obie rośliny należą do rodziny astrowatych. Topinambur rośnie na obu półkulach, zarówno w klimacie umiarkowanym, jak i tropikalnym. Występuje dziko praktycznie w całej Europie, Ameryce Środkowej i Południowej, w Nowej Zelandii, na Azorach, w północnych Chinach oraz w Iranie.

Topinambur ma owłosione liście o jajowatym lub lancetowatym kształcie oraz niewielkie, przypominające słonecznik kwiaty. Roślina osiąga wysokość od 1 do 2 metrów. Jadalną częścią topinamburu są rosnące pod ziemią bulwy pędowe. Topinambur smak ma dość specyficzny. Jest on lekko słodkawy, porównywany do połączenia ziemniaka z orzechem brazylijskim lub karczochem. Bulwy są niezwykle delikatne i soczyste.

Topinambur – właściwości

Topinambur to roślina, która ma szereg cennych dla zdrowia właściwości. Zawiera bardzo dużo inuliny, która sprawia, że jest doskonały dla diabetyków. Zmniejsza insulinooporność oraz pomaga w utrzymaniu prawidłowego poziomu cukru we krwi. Wspomaga też prawidłowe trawienie, przeciwdziała zaparciom, a także owrzodzeniom żołądka i jelita, przeciwdziałając tym samym nowotworom układu pokarmowego. Inulina wpływa także na obniżenie poziomu złego cholesterolu, zapobiegając rozwojowi miażdżycy.

W bulwach topinamburu jest też dużo błonnika, który pęczniejąc w żołądku daje uczucie sytości. Dlatego słonecznik bulwiasty jest bardzo ceniony przez osoby odchudzające się. Inulina w połączeniu z błonnikiem i pektynami wspomaga oczyszczanie organizmu z toksyn.

Topinambur jest też bogaty w potas, który reguluje ciśnienie krwi, a także magnez oraz witaminy z grupy B wpływające na prawidłową pracę układu nerwowego. Bulwa topinamburu to również cenne źródło żelaza.

Wstępne badania pokazały, że wyizolowane z topinamburu białka oraz seskwiterpeny mogą mieć znaczący wpływ na leczenie raka sutka.

Topinambur – jak jeść?

Topinambur można jeść na surowo, a także gotować go, piec lub smażyć. Jego smak jest bardzo oryginalny. Niektórzy go uwielbiają, inni nienawidzą. Jednak warto po niego sięgać, choćby ze względu na liczne wartości odżywcze, które posiada. Najprostszą i bardzo smaczną potrawą z tego warzywa są frytki. Bulwy wykorzystywane do ich przygotowania nie muszą być dokładnie obrane, lepszym sposobem jest oczyścić je dokładnie szczoteczką pod bieżącą wodą. Frytki z topinamburu przygotowuje się tak samo jak ze zwykłych ziemniaków czy batatów, jednak należy je nieco dłużej smażyć. Jeśli pokroimy topinambur na cieniutkie plasterki, uzyskamy pyszne chipsy.

Ugotowane bulwy doskonale nadają się do przyrządzenia puree lub zapiekanek. Jak ugotować topinambur? To nic trudnego. Słonecznik bulwiasty gotuje się praktycznie tak samo jak ziemniaki, czyli po prostu w osolonej wodzie, z tym, że czas gotowania jest średnio o połowę krótszy. Do gotowania można też dodać kilka kropel soku z cytryny, dzięki czemu bulwy nie ściemnieją.

Surowe, pokrojone na cienkie plasterki kłącze topinamburu może być stosowane jako składnik sałatek i surówek. Topinambur świetnie smakuje też marynowany lub kiszony. We Włoszech i Francji popularną potrawą jest zupa z topinamburu. Z jego bulwy można uzyskać także sok, który ma wiele zdrowotnych właściwości.

Topinambur – jak sadzić?

Topinambur to bardzo łatwa w hodowli roślina, która daje duże plony, przy niewielkim wysiłku. Słonecznik bulwiasty był uprawiany w Polsce już w XVIII wieku, mimo to został z czasem zapomniany. Na świecie istnieje wiele odmian tej rośliny. Jak wygląda topinambur uprawiany w Polsce? W naszym klimacie rosną jego dwie odmiany: Albik o białych bulwach przypominających maczugi, oraz Rubik, wyróżniający się fioletowym kolorem i nieregularnym kształtem.

Topinambur najlepiej rośnie w ogrodzie, ale można też wyhodować go w doniczce na parapecie. Nie wymaga szczególnej pielęgnacji, ani stosowania żadnych nawozów, jest odporny na szkodniki. Jedyne, co trzeba zrobić, to pokroić bulwę i zasadzić ją w ziemi, a następnie regularnie podlewać. Topinambur jest rośliną wieloletnią, odporną, na mrozy, która bardzo szybko się rozrasta. Czasem rozprzestrzenia się tak szybko, że staje się wręcz kłopotliwy. Jeśli chcemy uniknąć inwazji topinamburu we własnym ogródku, można w jesieni wykopać bulwy i przechować je na następny rok.

Topinambur – gdzie kupić?

Topinambur wciąż jest w Polsce mało znaną rośliną i ciężko go znaleźć w każdym warzywniaku. Nie jest to jednak niemożliwe. Dostępność topinamburu jest coraz większa, a ten kupowany na lokalnych straganach jest zazwyczaj najtańszy (można go dostać już nawet za 3 zł/kg) i najlepszy jakościowo. Na placach targowych można też znaleźć kwiaty topinamburu, których żółte główki przypominają małe słoneczniki. Pięknie wyglądają w wazonie zarówno samodzielnie, jak i bukietach. Bulwy topinamburu najłatwiej kupić przez Internet. Coraz częściej jego kłącza sprzedawane na wagę znajdziemy też w dużych hipermarketach, jednak tam jego cena będzie najwyższa (około 25 zł/kg). Najbardziej opłacalne jest wyhodowanie topinamburu na własne potrzeby w swoim ogródku lub w doniczce.

A Wy próbowałyście już kiedyś topinamburu?