Warto zbierać deszczówkę. Już każdy złapany litr wody z nieba zmniejsza ryzyko podtopień, powodzi i suszy. Zatrzymanie i wykorzystanie wody opadowej jest istotne także z powodów ekonomicznych. Ze względu na kurczące się zasoby wody pitnej rachunki za jej zużycie stale rosną. Według danych statystycznych zużywamy 150 litrów wody dziennie, z czego tylko 2 litry wykorzystujemy do celów spożywczych.

Zalety deszczówki

Woda opadowa nie nadaje się co prawda do celów spożywczych, ale przydaje się w pracach gospodarczych. Deszczówkę można wykorzystywać do nawadniania i podlewania ogrodu, napełniania oczek wodnych czy basenów kąpielowych. Także do sprzątania. Dzięki temu zużycie wody z kranu można ograniczyć w gospodarstwie domowym nawet o 50%. W odróżnieniu od kranówki woda deszczowa nie zawiera szkodliwych związków, jak chlor i fluor. Ma również niskie stężenie związków wapnia. Dzięki wysokiej zawartości azotu, tlenu, dwutlenku węgla i lekko kwaśnemu odczynowi idealnie nadaje się do podlewania wszystkich roślin, również tych preferujących gleby o niskim pH, np. większość iglaków, azalii, magnolii, hortensji i żarnowców. Magazynowana woda opadowa osiąga temperaturę zbliżoną do temperatury powietrza, wiec nie wywołuje szoku termicznego u podlewanych roślin i jest przez nie lepiej tolerowana.

Uszczelnianie beczek

Aby drewniana beczka zachowała szczelność, musi być ciągle napełniona wodą. Jeśli jednak przez dłuższy czas stała nieużywana, zalewamy ją gorącą woda. Gdy suche drewno nasiąknęło, drobne nieszczelności znikną, bo klepki napęcznieją. Jeśli mimo to zacznie przeciekać, do jej uszczelnienia można zastosować specjalne pasty na bazie wosku lub wyłożyć grubą folią.

Darmowe hektolitry

Do gromadzenia deszczówki możemy wykorzystać zbiorniki z tworzyw sztucznych, jak również plastikowe i drewniane beczki, które można dobrać tak, aby pasowały do stylu, w jakim urządzony jest ogród. Ze względu na reakcje chemiczne, w jakie woda wchodzi z betonem i metalem (do wody dostają się związki metali oraz wapń), zbiorników z tych materiałów nie powinno się wykorzystywać w ogrodach. W gospodarstwie domowym większość dostarczanej wodociągami wody zużywamy do czynności sanitarnych i porządkowych, czyli zadań, do których wystarczy deszczówka. Zgromadzona woda opadowa służyć nam może miedzy innymi do spłukiwania toalet, prania, prac porządkowych, podlewania roślin.

Deszczówka a prawo

W świetle obowiązujących przepisów prawnych wodę opadowa należy odprowadzać do kanalizacji deszczowej, rowów melioracyjnych lub zagospodarować w granicach własnej nieruchomości. Nie można zmieniać stosunków wodnych na działce tak, aby woda spływała na sąsiednią posesje, a już tym bardziej na drogę. Nie można tez podłączać własnej instalacji do gromadzenia wód opadowych do sieci wodociągowej. Aby zamontować instalację do zbierania deszczówki, nie trzeba uzyskiwać pozwolenia na budowę, ale należy takie działanie zgłosić w starostwie powiatowym.

Zatrzymanie wody w glebie

Jeśli nie chcemy lub nie możemy magazynować wody opadowej, warto skierować ją wprost do gruntu. W ten sposób unikniemy opłaty za odprowadzenie jej do kanalizacji deszczowej oraz przyczynimy się do poprawy stosunków wodnych w glebie. Takie działanie ma również istotny wpływ na lokalny mikroklimat.

Jak można to zrobić?

Najprostszym rozwiązaniem jest kierowanie strumienia wody z rynny bezpośrednio do rur drenażowych w ziemi, z których woda przesiąka prosto do gleby. Inną metodą może być zainstalowanie w gruncie rur drenarskich, skrzynek i tuneli rozsączających umożliwiających stopniowe oddawanie zatrzymanej wody do ziemi. Wszystkie te elementy można łączyć w dowolny sposób, tworząc instalacje o pożądanej przez nas pojemności. Można również pomyśleć o budowie studni chłonnej, zwłaszcza na terenach, gdzie mamy do czynienia z ciężką, gliniastą glebą. Instalując studnię chłonną, trzeba dokopać się do dobrze przepuszczalnej, żwirowej warstwy znajdującej się najczęściej na głębokości ok. 3 m. Nie wolno budować studni chłonnej ani w pobliżu zabudowań, ani w pobliżu ujęcia, z którego czerpie się wodę pitną. Jeśli głębokość studni ma przekraczać 3 m, zamiar jej wybudowania należy zgłosić w starostwie powiatowym.

Jak oczyścić deszczówkę?

Najmniej narażona na zanieczyszczenie jest woda magazynowana w zbiornikach podziemnych, gdzie stała temperatura utrzymująca się w gruncie (ok. 10°C) i brak światła słonecznego hamują zagniwanie. Deszczówka płynąca rynną nawadnia rośliny doniczkowe. Woda w momencie styczności z dachem zostaje zanieczyszczona, więc zanim trafi do zbiornika musi być przefiltrowana. O ile deszczówkę do podlewania ogrodu wystarczy pobieżnie oczyścić z liści i gałązek, to już wodę mającą trafić do domowej instalacji musimy przepuścić przez filtry. Najprostszym rozwiązaniem jest zamontowanie filtra przepływowego na rynnie odprowadzającej wodę do zbiornika, tak by większe mechaniczne zanieczyszczenia nie trafiły do pojemnika. Dodatkowy filtr z wkładem o drobnych oczkach umieszczamy przed pompą ssącą, na wylocie zbiornika. Jeśli wewnątrz filtra znajduje się węgiel aktywny, zapach i barwa wody poprawią się jeszcze bardziej. Najbardziej wymagający mogą zaopatrzyć się w filtry UV, które dezynfekują wodę światłem ultrafioletowym. Po przejściu przez kilka takich filtrów deszczówka osiąga parametry wody pitnej i nadaje się do bezpośredniego spożycia.

Akcja złap deszcz

Coraz więcej polskich miast udziela dopłat do domowych systemów odzyskiwania deszczu. Od sierpnia 2019 roku mieszkańcy Wrocławia mogą składać wnioski o dofinansowanie inwestycji zbierających deszczówkę. Miasto pokrywa 80% kosztów budowy ogrodu deszczowego – niezależnie od tego, czy w pojemnikach, czy w gruncie. Za miejskie pieniądze będzie można również postawić naziemny wolnostojący zbiornik zbierający wodę opadową z dachu, czy wybudować studnię chłonną. Program ma ograniczyć nawet o połowę zużycie uzdatnionej wody pobieranej z miejskich wodociągów, odciążyć miejską kanalizację oraz zmniejszyć ryzyko miejskich powodzi i podtopień.

Zbieracze wody deszczowej

Najprostszym sposobem gromadzenia deszczówki jest ustawienie zbiornika bezpośrednio pod rynną. Jednak o wiele lepszym rozwiązaniem jest montaż zbieracza, który wodę spływającą z dachu kieruje wprost do pojemnika. Zbieracz instaluje się na wysokości najwyższego poziomu wody w zbiorniku. Na rynku dostępne są zwykle modele wyposażone w filtr siatkowy wyłapujący mechaniczne zanieczyszczenia. Po zapełnieniu zbiornika nadmiar wody zostaje odprowadzony specjalną krótką rurką przelewową na zewnątrz do kanalizacji deszczowej lub systemu rozsączania w gruncie. Na zimę nakrętkę wylewką odkręcamy i wyjmujemy wkład. Pojemniki na deszczówkę najlepiej dobrać tak, aby można je łączyć w zespoły. Zbiornik powinien być ustawiony w zacienionym miejscu, wykonany z tworzywa nieprzepuszczającego światła oraz zaopatrzony w zamknięcie, żeby nie rozwinęły się w nim glony. Warto także rozważyć montaż systemu wykorzystującego deszczówkę zgromadzoną w zbiorniku podziemnym, gdyż nie zajmuje cennego miejsca w ogrodzie i może być instalowany zarówno pod ścieżkami, jak i miejscami parkingowymi. Woda z rury spustowej dostaje się do zlokalizowanego pod ziemią zbiornika, a jej nadmiar odprowadzany jest na zewnątrz. Pompa elektryczna kieruje deszczówkę ze zbiornika do domowej instalacji lub do systemu nawadniającego ogród.

Ten artykuł i wiele innych znajdziecie w najnowszym numerze "Ekoogród" (nr 1/marzec-maj/2020)