Warto wcześniej przygotować dziecko do uczestniczenia w obchodach Wszystkich Świętych. Najlepiej zacząć oswajanie dziecka od rozmowy – opowieści o tym, co dzieje się na cmentarzu.

Przygotuj się na rozmowę

Zanim zaprosisz dziecko na rozmowę o cmentarzu, grobach i śmierci, zastanów się, co chcesz mu powiedzieć i spróbuj przygotować sobie odpowiedzi na najtrudniejsze pytania. Dzieci mają nieograniczoną wyobraźnię, zwłaszcza gdy jeszcze nic nie wiedzą na jakiś temat. Możesz usłyszeć: „Mamusiu, dlaczego babcia tam leży?”, „Ty też umrzesz, mamo?”, „A ja? Ja nie chcę umierać!”, „A dziadkowi nie jest zimno w tym grobie? A co on je?”.
Dobrze jest przygotować sobie choćby wstępny scenariusz rozmowy z malcem, by nie dać się zaskoczyć dziecięcej ciekawości.

Jeśli dziecko nigdy nie było na cmentarzu, dobrze jest wytłumaczyć mu, co to za miejsce. Inaczej potraktuje je jak plac zabaw z górkami, na które można się wspinać i skakać po nich. Możesz powiedzieć, np. „Jutro pójdziemy na cmentarz. To takie miejsce, gdzie są groby. Na grobach kładzie się kwiatki i zapala się znicze. Grób to taki pomnik, przy którym ludzie spotykają się, by powspominać swoich bliskich, którzy odeszli”. Tu może nastąpić trudny moment – malec może chcieć dowiedzieć się, dokąd ci bliscy odeszli. Gdy takie pytanie padnie, warto na nie szczerze, ale delikatnie odpowiedzieć. „Odeszli, to znaczy umarli. Umierają ludzie, którzy są bardzo, bardzo starzy lub bardzo ciężko chorzy. Wtedy zasypiają i już się więcej nie budzą”.

Dwu-, trzylatkowi taka rozmowa powinna wystarczyć. Nie ma sensu brnąć w wyjaśnienia, co dzieje się z człowiekiem po śmierci. Zbyt naturalistyczne opisy mogłyby tylko malca przestraszyć. Jeśli masz starsze lub wyjątkowo dociekliwe dziecko, możesz dopowiedzieć: „Jego ciało zasypia, a dusza ulatuje do nieba”.
Całkiem dużemu dziecku warto wytłumaczyć: „Ciało człowieka składa się w grobie. Nic go już wtedy nie boli, nie rusza się, nie musi jeść”.
Uświadamiając dziecko dobrze jest obserwować jego reakcje. Jeśli widzisz, że jest zaniepokojony – czas zakończyć temat, uprzednio uspokajając dziecko.

Kiedy przebrniecie już przez rozmowę o tym, co to jest cmentarz, pora wyjaśnić dziecku jak się tam zachować. Możesz powiedzieć: „Gdy pójdziemy na cmentarz trzeba być cichutko – nie wolno krzyczeć i biegać. Ludzie modlą się przy grobach. Nie należy hałasować, żeby im nie przeszkadzać. Nie martw się, jeśli ktoś będzie płakał, po prostu tęskni za tymi, którzy odeszli. My staniemy przy grobie dziadka, zapalimy znicze i położysz kwiatki”.
Po takich rozmowach dziecko jest przygotowany do pierwszej wizyty na cmentarzu.

Wizyta na cmentarzu

W Dzień Święta Zmarłych przypomnij dziecku, gdzie jedziecie, co będziecie robić. Nie zapomnij dodać, że na cmentarzu będzie bardzo dużo ludzi i uprzedź malca, że nie może nawet na chwilę oddalać się od ciebie.

Dzieci na cmentarzu zwykle się nudzą. To co tam się dzieje, nie jest to dla nich jeszcze zrozumiałe, trwa zbyt długo i nie wolno im się bawić. Dlatego dziecku, nawet po wcześniejszym "przeszkoleniu" może zdarzyć się mała wpadka.

 Kłopotliwe komentarze

Dziecko obserwując otaczających go ludzi, czasem wręcz musi podzielić się z tobą tym, co zobaczy. Gdy usłyszysz „Mamo, dlaczego ta pani ciągle płacze?”, „Mamo, a dlaczego ten pan usiadł na grobie, mnie nie pozwoliłaś?”, „Dlaczego ten pan klęczy na ziemi?”, postaraj się nie uciszać malca. Wiesz dobrze – dziecko nie przestanie pytać, dopóki nie uzyska wyjaśnienia. Dlatego ukucnij i po cichu wyjaśnij mu wszystko, co go tak bardzo interesuje.

Trudne pytania dziecka

"Gdzie jest babcia teraz?"

Jeśli jesteś wierząca, prostymi słowami przekaż mu to, w co wierzysz, np: „Babcia jest w Niebie u Pana Boga, odpoczywa tam po całym życiu. Jest jej bardzo dobrze, spotyka się z innymi ludźmi, którzy zmarli i też tam są”. Jeśli masz wątpliwości czy istnieje życie po śmierci, to pewnie masz nadzieję, że śmierć to nie jest ostateczny koniec człowieka, może warto dać również taką nadzieję dziecku: „Babci ciało leży w grobie, a ona sama, nie wiem, może powędrowała do jakiegoś innego pięknego świata i odpoczywa tam sobie? Może widzi nas stamtąd i uśmiecha się?”. Starszemu dziecku możesz powiedzieć, że babcia mieszka w sercach ludzi, którzy ją kochają.

Dlaczego dziadek leży w grobie? Czy nie jest mu tam zimno, smutno?"

Możesz powiedzieć: „Dziadek umarł i tak to już jest, że ciała zmarłych ludzi chowa się w grobie, w ziemi. Jak się umrze, to nie czuje się zimna ani smutku”.

"Czy jeszcze zobaczę się z babcią?"

 „Wierzę, że tak” – odpowiedz, jeśli takie masz przekonanie. A co, jeśli masz wątpliwości i nie chcesz mówić dziecku czegoś w co sama nie wierzysz? Powiedz zgodnie z prawdą: „Nie wiem, czy się zobaczycie. Rozumiem, że tego byś chciał. Ja też”.

"Po co stawiasz świece i kwiaty?"

 „To taki znak, że o dziadku (babci) myślimy i wspominamy go. Ludzie przynoszą dziś na cmentarz kwiaty i palą świece, bo jest Święto Zmarłych. Świeczki i kwiaty mówią o tym, że dziadka kochamy”. Przypomnij, że gdy malec miał urodziny, na torcie stały świeczki lub ty od męża dostałaś bukiet kwiatów.

"Czy ja pójdę do Nieba?"

 Możesz odpowiedzieć: „Mam nadzieję, że tak. W Niebie wszyscy ludzie są bardzo szczęśliwi”. Malec może spojrzeć w górę i pewnie spyta, gdzie jest Niebo. Aby uniknąć nieporozumień powiedz, że to jest taka piękna kraina, ale gdzie ona dokładnie jest, tego nikt nie wie – bo to jest tajemnica.